286- İSLAM HUKUKU VE BEŞERİ HUKUK:

 

Sorumluluğun sebebi ve şartı konusunda islam hukuku ile beşeri hukuk uyuşmaktadır. Beşeri hukukda sorumluluğun esası suç işlemek, şartı ise idrak ve ihtiyardır. Bu durum aynıyla islam hukukunda da vardır. Suçlu asi olmadıkça sorumluluk terettüb etmez. Sorumluluğun dercesi ise isyanın derecesine ve çeşidine göre değişir307. Beşeri hukukda suç iki çeşittir. Kasıtlı ve hatalı fiil. Hata da ikiye ayrılır. İhmal ile hata, basit hata. Beşeri hukukda kasıt teriminin içerisine islam hukukundaki kasıt, kasta benzerlik durmuları girer. Hata teriminin içine ise islam hukukundaki hata ve hata yerine geçen vakalar girer.

(307) Daha önce de belirttiğimiz gibi, kanunda hata veya yanılma olarak ifade edilen davranış islam hukukunda isyan tabirine tekabül etmektedir.

 Beşeri hukuk; her ne kadar öldürme suçunda, kasta benzerlik durumunu kabul etmemekte ise de bu tür öldüme olaylarını ölüme sebeb olan vurma olarak kabu etmekte ve kasıtlı öldürme suçlarını daha hafif ceza ile cezalandırmaktadır. Böylece islam hukukunun dövme kastıyla öldürme ile, katil kastıyla öldürme arasındaki tefrikini benimsemektedir. Şu halde bu noktada islam hukukuyla beşeri hukuk arasındaki ihtilaf adlandırmadan öteye geçmeyen bir ihtilafdır.

Şüphesiz ki islam hukukunun kasta benzer ölüm tabirini kulanması mantıkça daha doğrudur. Çünkü kasta benzer ölüm vakaları içerisinde vurmaktan doğan öldürme halleri bulunabileceği gibi yaralama, zehirleyici madeler verme, zarar verici maddeler içirem, yakma, yuvarlama ve suda boğma gibi suçlar da girer. Ayrıca, tecavüz maksadı bulunmayan ve suçlunun öldürmek kastıyla işlemediği suçların hepsi kasta benzer teriminin muhtevası içerisine girer. Öldümek terimi ise ölümle sonuçlanan her fiili içerir. O halde islam hukukçularının çeşitli saldırı ve işkence türleri için kasta benzer tabirini kullanmaları yerinde bir tercihtir. Çünkü neticede hep ölümle sonuçlanan olaylara da bu adı vermektedirler. Ölüme sebeb olan vurma tabiri ise beşeri hukuk  tarafından kullanılmaktadır, ancak bu deyimin içerisine elle veya başka bir vasıtyala vurma olayları girerse de, bunun dışındaki işkence ve değişik tecavüz şekilleri (suda boğmak, yakmak, yuvarlamak ve elle boğmak) dahil olmaz. Mısır’lı hukukçular ölüme sebeb olan vurma terimin muhtevasına giren olayları kapsaması bakımından eksik bir terim olduğunu itiraf etmektedirler.