269- DO⁄RUDAN DO⁄RUYA SUÇU İŞLEYEN KİŞİNİN ŞARTLARININ TESEBBÜBEN SUÇA İŞTİRAK EDEN KİŞİNİN ŞARTLARINA TESİRİ:

 

Tesebbüben suça iştirak eden kişinin cezası da doğrudan doğruya suça iştirak eden kişinin cezasına tesir eden şartarla ektilenebilir de etkilenemez de. Doğrudan doğruya suça iştirak eden kişinin cezası daha önce beyan ettiğimiz gibi işlediği fiilin nitelikleri failin vasıfları ve maksadiyle etkilenir. Bu hususu yukarda belirtmiştik271. Tesir ya fiil bakımından olur. Şöyle ki: Doğrudan doğruya suçu işleyen ortak tesebbüben suç ortağının kastettiği fiili işlerse her biri için- taziri gerektiren suçlardansa- ortak ceza verilir. Ama suç haddi veya kısası gerektiren suçlardan ise herbirisinin yukarda belirttiğimiz sebebler uyarınca ayrı ayrı cezalar verilir. Doğrudan doğruya suç işleyen kişi tesebbüben suça iştirak eden kişinin  kastettiği fiilin dışında bir fiil işlerse tesebbüben suça şitirak eden kişi doğrudan doğruya suç işleyen kişinin fiilinin cezasıyla cezalandırılmaz272. Ancak işlediği fiil tesebbüben suça iştirak edenin kasdının muhtemel neticeleri arasında bulunursa durum değişir.

(271) 260 ve 261 nolu pragraflara bakınız.

(272) 267 nolu paragrafa bakınız.

Ceza şayet failin niteliklerine göre verilmesi gereken bir ceza ise falin nitelilkleri gözönünde bulundurularak ağırlaştırılarak, hafifleştirilir veya ortadan kaldırılr ise, suça tesebbüben iştirak eden hiçbirisinden müteessir olmaz. Çünkü cezanın hafifileştirilmesi, ağırlaştırılması veya imtinaı mübaşereten suça iştirak eden kişinin niyetine veya durumana raci bir husustur. Bu hususlar tesebbüben suça iştirak eden kimsede bulunmayabilir. Mesela, doğrudan doğruya suç işleyen kişi çocuk veya deli ise onlara ceza verilemez. Ama onu bu suça teşvik eden mütesebbibe ceza verilir. Doğrudan doğruya suç işlemiş kişi suç işlemeyi adet haline getirmiş birisi ise onun cezası ağırlaştırılır ama mütesebbin cezası ağırlaştırılmaz. Doğrudan doğruya suç işleyen kişi küçük bir çocuksa yaşını küçüklüğünden dolayı cezası hafifleştirilir, ama tesebbüben suça iştirak eden kişi bunun tesiri altında kalarak hafifletilmez.

Eğer ceza falin maksadına göre veriliyorsa tesebbüben suça iştirak den kişin maksadı doğrudan doğruya suçu şileyen kişinin maksadına muhalif değilse aynı şekilde cezalandırılır. Ama tesebbüben suça iştirak eden kişinin maksadı doğrudan doğruya suç işleyen kişin maksadının aynı değilse mütesavi olarak ceza verilmez, aksine tesebbüben iştirak edenin cezası daha hafif olur.

Bu gibi durumlarda her zaman için had ve kısası gerektiren suçlarda suç ortaklarından herbirinin cezası arasında fark olduğunu gözönünde bulundurmak icab eder.