186- NESİH:

 

Nesih bir maslahat için kısmen veya bütünüyle iptali gereken ve bunu açıkça ifade eden delil bulunan teşrii bir hükmün iptalidir.

Sarih nesihde, önceki hükmün iptalini belirten bir hükmün sadır olması gerekir. Bunun örneği zina ile ilgili hükümdür. Önceleri zina ile ilgili hüküm zina edenlerin evlerde hapsedilmesi ve eziyet edilmesiydi. Nitekim bu konuda ayeti celilede şöyle buyrulmaktaydı:

“Kadınlarınızdan zina edenlere aleyhlerinde olmak üzere içinizden dört şahit edinin. Şahitler şehadet ederlerse onları ölüm gelinceye kadar evlerde tutuverin. Sizlerden zina eden erkeklere de eziyet edin. eğer tevbe ederler, islah olurlar ve zinadan vazgeçerlerse muhakak ki Allah tevbeleri en çok kabul eden ve Rahim olandır.”(Nisa: 4/15)

Bilahare bu ayeti kerime yüce Allah’ın şu mübarek kavliyle nesholunmuştur:

“Zina eden kadın ve erkeğin her birine yüzer değnek vurun.” (Nur: 24/2)

Allah’ın Resulunun şu hadisi şerifi de bu sarih nesni te’yid etmiştir: “Alın benden, işte Allah onlar için bir yol halketmiştir. Bakirenin bakire ile zinası yüz değnek, ve bir yıl sürgündür. Evlinin evliyle zinası ise yüz değnek ve taşla recimdir.” 151

Sarih bir diğer örneği de Allah Resulunun şu hadisi şerifidir: Bu nass hem önceki hükmü hem de neshi aynı satırlar içinde birleştirmektedir: “Ben sizi kabirleri ziyaretten nehyetmiştim ama onları ziyarat edin, çünkü size ahiret hayatını hatırlatır.” 152

(151) Buhari ve Müslim.

(152) Buhari ve Müslim.  

Nesih sarih olabileceği gibi zımni de olabilir. Zımninesih şariin bir önceki hükmü iptal ettiğini açıkca belirtemeyen bir hükmü göndermesidir. Sonra gelen hüküm önceki hükmü açıkca neshettiğini belirtmemekle beraber, bir önce gelen hükmün zıddına bir hüküm getirir. Öyle ki bu iki hükümden birisini ortadan kaldırmadan aralarını uyuşturmak imkanı kalmaz. O zaman sonra gelen hüküm önceki hükmü zimnen neshetmiş olur.

Nesih bir de külli ve cüzi olmak üzere ikiye ayrılır. Külli nesih mükellefiyetlerin her tekinden birbirini bütünüyle iptal eden nesihtir. Cüzi nesih ise, mükellef teklerden herbirine şamil ve yaygın olmak üzere bir hükmün gelip sonra bu hükmün yine mükelleflerden bir kısmı için lağvedilmesidir. Bunun örneği iftira suçunun hükmüdür. İftira suçunun cezası önce umumi idi. Sonra sadece eşler için olmak üzere nesholundu. Eşler için karşılıklı lanetleme buyruğu geldi.