184- BU HUUSLARDA BEŞERİ HUKUK İLE

İSLAM HUKUKUNUN MUKAYESESİ

 

Genel anlamda beşeri hukuk hükümlerin açıklanmasında islam hukukunun takip ettiği metodu benimser. Beşeri hukuk cezai hükümlerin tefsirinde hakimin yetkisini sınırlandırma temayülündedir. Ancak mahkemeler paratik tecrübelerin etkisi altında kalarak umumun menfaatını koruma gayesiyle cezai hükümlerin tefsirinde hakimlerin daha geniş yetkiye haiz olmasını benimsemişlerdir. Mesela, beşeri hukuk hırsızlık halinde zaruri teslim prensibini ortaya koymuştur ki toplumu çeşitli hırsılık nevilerinden korusun. Zira hukuki metinler çok dar tefsir çerçevesi içinde ele alınacak olursa birçok hırsızlık türleri kanunun pençesinden kurtulabilir. Bunun için mesela mahkemeler gizlice elektrik yakma suçunu hırsızlık cezasıyla cezalandırmış, ölülerin kefenlerini soymayı da hırsızlık olarak kabul etmiştir. Mahkemelerin pratik tecrübelerin neticesi de uyguladığı prensipler ve kanun yorumcularının iyi karşılaldıkları esaslar islam hukukunun koyduğu hükümlerin ayıdır. Beşeri hukukta kaide her şüphenin suçlanan kişinin menfaatı doğrultusunda yorumlanmasıdır. Bu kaidenin tatbiki, bazı hallerde suçlunun cezasının hafifletilmesine, bazı hallerde de suçlanan kişinin beraatına vesile olmaktadır. Mesela mahkeme zorla hırsızlık vakasında zorlama sebebeinin bulunup bulunmaması konusunda şüpheye düşerse bu şüphe suçlanan kişinin menfaatı doğrultusunda yorumlanır ve vaka adi hırsızlık vakası olarak kabul edilerek ona göre ağır ceza verileceğine hafif ceza verilir. Yine mahkeme bir suçun subutundan şüpheye düşerse veya suçun temel dayanaklarından birisinin bulunup bulunmamasından kuşkulanırsa suçlanan kişinin beraatına hükmedilir.

Bu açıklamalarda anlaşılıyor ki beşeri hukukta zanlının menfaatı için şüphenin yorumlanması islam hukukundaki ”Şüphelerle hadleri durdurunuz” ve “afda hata cezada hatadan iyidir” prensibine uygundur. Bu iki prensip de aynı neticelere varmaktadır150.

(150) Bkz. Ceza Kanunu, Ali Bedevi, S: 106, 110. Ceza kanunu şerhi, Dr. Kamil Mersa ve Dr. Salt Mustafa, S: 114, 115.