174- ŞAİRİN TEŞRİDEKİ UMUMİ MAKSATLARININ SIRALANMASI:

 

Şairin teşrideki umumi maksatlarının yukardaki şekilde sıralanması. Hayat için zaruri olan hususlar bu teşri maksatlarının en önemlisidir. Zira bunların ortadan kalkmasıyla hayat nizamının bozulması, güvenin sarsılması, anarşinin yaygınlaşması gibi kötü neticler doğar. Ehemmiyet bakımından hayat için zaruri olan hususlardan sonra insanların hayatları için muhtaç oldukları şeyler gelir. Zira bunların ortadan kalkmasıyla fertlerin ve toplumların sıkıntıya, zorluğa duçar olmaları, meşakkatlara katlanmaları gibi neticeler ortaya çıkar. Bu sıralamada üçüncü sırayı fertlerin ve toplumların durumunu güzelleştirmek için gerekli lolan hususlar teşkil eder. Çünkü bunların ortadan kalkmasıyla her ne kadar içtimai nizam bozulmaz, emniyet sarsılmaz ve insanlar sıkıntılar içine düşmezlerse de insan aklının güzel gördüğü şeylerin ortadan kalkması, insani kemal noktasından uzaklaşma gibi neticeler ortaya çıkar.

Binaenaleyh insan hayatı için zaruri olan hususları korumak üzere teşri olunmuş bulunan hükümler en çok riayet edilmesi gereken hükümlerdir. Sırayla onun ardından insanların ihtiyaçları için teşri olunmuş bulunan hükümler ve onun ardından da hayatın güzelleştirilmesi için gerekli olan hükümler yer alır.

Bu durumda hayatın güzelleştirilmesi için gerekli bulunan bir hüküm tatbik olunurken bunun gözetlenmesinden insanların ihtiyacı için gerekli bir hükmün ihlali asla hoş görülmez. İnsanların ihtiyaçlarının telafisi için gerekli olan bir hükmün uygulanmasında da zaruri olan bir hükmün çiğnenmesine asla göz yumulamaz. Bu yüzdendir ki tedavi veya ameliyat için avret mahallini açmak mubah kılınmıştır. Çünkü avret mahallini örtmek insanların hayatını güzelleşitirmek için konulmuş bir hükümdür. Tedavi ise zaruri bir şeydir, hayatın devamı için gereklidir. Yine zaruret halinde tedavi için necis (haram ve pis) olan şeylere uzanmak mubah kılınmıştır. Çünkü necasetlerden meneden hüküm hayatı güzelleştirmek için gerekli olan hükümlerdendir, tedavi ve zaruretin ortadan kaldırılması ise hayatı için  zaruri olan hususlardandır.

Farz ve vacibler, mükellefler için -zor da gelse- uymak mecburidir. Çünkü farz ve vacibler insanlar için zaruri olan hususlardandır. Meşakkat ve sıkıntının kaldırılması insanların hayatlarının güzelleştirilmesi için konulmuş bir hükümdür. Binaenaleyh hayatın güzelleştirilmesi için konulmuş hüküm; eğer hayatın zaruri esaslarını zarara uğratıyorsa nazarı itibara alınmaz.

Hayat için zaruri olan hükümleri ihmali, ancak hayat için ondan daha çok ehemmiyet ifade eden ve zaruri olan bir hükmün gerçekleştirilmesi için mümkün olabilir.

Mesela dinin korunması için cihad vacipdir. Çünkü nefsin korunmasından dinin korunması önemlidir. Keza içki içmeye zorlanan birisinin içki içmesi mubahtır. Çünkü mefsin muhafazası aklın muhafazasından daha önemlidir. keza nefsin korunması ve felaketten kurtarılması için başkasının malını itlaf etmesi mubahtır. Zira nefsin korunması malın korunmasından çok daha önemlidir.