157- AMM LAFIZ:

 

Delalet ettiği bir çok fertler hepsini sınırsız olarak için olan bir mana için konulmuş olan lafızdır. Mesala Allahın Resulünün “Varis için vasiyet yoktur.” Kavli şerifindeki vasiyet lafzı amm bir lafızdır. Lugat bakımından bu lafız her vasiyet içine alır. Çünkü nefiy siyakında nekre olarak gelen lafız umuna delalet eder.

Müşterek lafızla amm lafız araasındaki fark şudur: Müşterek lafız müteaddid manalar için vazolunmuş olur sözdür. Amm lafız ise birçok fertleri sınırsız olarak içine alan bir mana için konulmuş sözdür.

Umum ifade eden lafızlar istidlal yoluyla yedi kısma ayrılır:

 

1- “Küllü” ve “Cemi” lafzıları: Bütün bu lafızlar kendisine izafe edilen fertlerin hepsini içine aldığını belirtir. Mesela yüce Alalhın şu mübarek kavli bunun örneğidir:

“Her kişi (Küllü nefsin) kazanmış olduğuyla tutuklanır.” (Tur: 52/21)

2- Cins için olan el ile marife olmuş müfred lafız: Yüce Allahın:

“Erkek hırsızla kıdın hırsızın ellerini kesin.” (Maide: 5/38)

“Allah alışverişi helal, faizi haram kılmıştır.” (Bakara: 2/275)

Kavli gibi. Burada hırsız manasına gelen “sarık” kelimlesinin başına “el” tarif harfi bütün hırsızların cinsini alışveriş ve faiz kelimeleri de bütün alışveriş ve faiz cinsini ihtiva eder ve onun bütün fertelerini için alır. Binaenaleyh bu hüküm her hırsıza, her alışverişe ve her faize intibak etmetedir.

3- Cins için olan “el-ile veya izafetle marife olan cemi edadı: Birinciye misal yüce Allahın:

“Boşanan kadınlar kendilikleridnen üç hayız müddeti beklerler.” (Bakara: 2/228)

Ayeti celilesidir. ikinciye misal de;

“Size anneleriniz haram kılındı.” (Nisa: 4/23)

Ayeti celilesidir.

4- Nefiy siyakında olan nekre: Allahın Resulünün şu kavli bunun örneğidir: “Baba çocuğundan dolayı soruşturulmaz.” “Varis için vasiyyet yoktur.”

5- İsmi Mevsue: Mesela yüce Allahın şu kavli bunun örneğidir:

 “İffetli kadınlara iftira atıb da sonra dört şahit getirmeyenlere seksen değnek sopa vurun.” (Nur: 24/4)

6- Şart ismi: Allahın şu mubarek kavilerinde olduğu gib:

“Kim bir mü’mini kasıtlı olarak öldürürse...” (Nisa: 4/93)

“Şahadeti saklamayınız,kim onu saklarsa kalbini günaha itmiş olur.” (Bakara: 2/282)

7- İstifham ismi: Şu ayeti celile bunun örneğidir:

“Kim ki Allaha güzel bir ödünçle ödünç verirse Allah ona kat kat verir.” (Bakara: 2/245)

Bu tür lafzııarın hepsi lugat bakımından konuluş itibariyle umumiyet ve şumuliyet ifade eder.