151- HAFİ:

 

İslam hukuku terminolojisinde hafi; lafzın manaya delaleti açık olmakla beraber, manaya delaletin bazı bölümlere intibakı bakımından kapalılık ve anlaşılmaz hususlar bulunan, düşünmeyi, incelemeyi gerektiren sözdür. Bu kapalılığın menşei ya lafzın delalet ettiği parçalardan birisinin diğerlerinden fazla nitelikleri vardır kapalılık ondan ileri gelmektedir. Yahut diğer fertlerden eksik nitelikleri vardır kapalılık ondan neşet etmektedir. Yahut lafzın delalet ettiği teklerden birisinin diğerlerinde bulunmayan özel bir adı vardır, da oun için kapalılık ortaya çıkmaktadır. İşte bu fertlerden, birinin diğerlerinden artık, eksik niteliklerinin bulunması veya özel bir adının bulunması onu şüphe mevzuu kılmaktadır. Bunun örneği hırsız lafzıdır. Mesela hırsız lafzı, malı gizlice saklı bulunduğu yerden alan kimseye delalet eder. Çünkü hırsızlık başkasının saklı bir malını çalmaktır. Fakat hırsız sözünün yankesicilere intibakı bir nevi kapalılık taşımaktadır. Çünkü yenkesici; uyanık kişinin gözönünde, onun dalgınlığından istifade ederek el çabukluğu ve göz bağcılığı yaparak onun malını çalmaktadır. Binaenaleyh yankesicilik, hırsızlık deyiminden farklı olarak niteliği ile ayrılmaktadır. Yankesicinin, hırsızdan fazla yarı hırsızlığın ötesinde cesur olmasıdır. Bunun için de özel biradla adlandırılmıştır. Kefen soyucu da hırsızda farklı bir hüviyet arzeder. Çünkü kefen soyucuyla hırsız arasında bir fark vardır. Kefen soyucu bir görüşe göre herhangi bir kimsenin mülkü içinde bulunmayan bir şeyi almaktadır. Veya bir diğer görüşle bekçisi bulunmayan malı almaktadır. Binaenaleyh hırsız lafzı yankesici ve kefen soyucu için kapalı bir değerlendirme olmaktadır. Bu kapalılığı gidermenin çaresi ile inceleme ve araştırmadır. Eğer hakim, hırsızlığı, yankesiciliğe veya kefen soyuculuğu delaleti itibarıyla anlaşılan bir lafız olarak kabul ederse bu bölüme ithal eder. Ve bu suça hırsızlık hükmünü uygular. Ama hırsızlık lafzını yankesicilik ve kefen soyuculuk tabirine delalet yollarında herhangi birisiyle uymadığını görürse bu fiille hırsızlık cezasını tatbik etmez. Bu iki durumda görüş şudur: Müctehidler yankesiciliğin hırsızlık olduğunda icma etmişlerse de kefen soyuculuğun hırsızlık olup olmadığı konusunda ihtilafa düşmüşlerdir.