142- MEFHUMLARIN ÇATIŞMASI:

 

Yukarda saydığımız mefhumlar çatıştığı zaman ibare ile anlaşılan işaretle anlaşılana tercih edilir. Zira ibare ile anlaşılan nassın konulduğu gayeyi ifade eden manadır. İşaret ile anlaşılan ise nassın lafızlarının gerektirdiği manadır. Ancak bu manayı şari bizzat kastetmiş değildir.

İbare ile anlaşılan veya işaretle anlaşılan; delaletle anlaşılanla çatıştığı zaman ibare veya işaretle anlaşılan tercih edilir. Zira ibare veya işaretle anlaşılan şariin seçmiş olduğu lafız ve sigaların ifade ettiği manalardır. Delaletle anlaşılan ise lafzın ruhundan ve mantığından anlaşılan manadır. Şeriatın tercih ettiği ibare ve lafızların manasını bırakıp da bizim kendiliğimizden nassın ruhunda çıkardığımız manayı anlamamız doğru olmaz.

İktiza yoluyla anlaşılan ise diğerlerine tercih edilir. Zira bu durmuda nassın sigasından dürüst bir mana çıkarmak mümkün olmaz.

Mefhumu muhalif ile anlaşılma durumuna gelince, bun noktada tercihe şayan görüşe göre, mefhum-u muhalif; üzerinde söz edilmemiş ve kendisiyle amel olunmamış bir husustur.