136- BÜTÜN HÜKÜMLERDE KIYAS MÜMKÜNMÜDÜR?:

 

İslam hukukçuları kıyasın bütün şeri hükümlerde caiz olup olmayacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. İslam hukukçularında az bir grup, kıyasın her konuda caiz olduğu görüşünü benimserler. Onlara göre, şer’i hükümlerin hepsi bir tek cinstendir. Bir tek sınırı vardır ki o da şeri hükümdür. Binanealeyh bazısı için kıyas ile sabit olması kaydıyla bunu caiz görmekte ve benzerler arasında caiz olanlar diğerlerine göre kıyas edilmektedir. Ancak islam hukukçularının çoğunluğu şeri hükümlerin hepsinde genel anlamı ile kıyas yapılmayacağı görüşünde birleşirler. Hatta bütün hükümlerin aynı sınır içerisine girmesi halinde de bunun değişmeyeceğini ifade derler. Zira hükümler değişik nedenlerden dolayı birbirinden ayrı ve farklıdır. Birisi için caiz olan bir şeyin ona has bir özellikten dolayı caiz olması mümkündür. Yoksa mücerret manada bir şeri hüküm olmasından dolayı değildir. Bunlara göre kıyas bütün hükümlerde iki nedenden dolayı mümkün olamaz.

a) Bütün hükümlerde kıyas mümkün değildir, çünkü imkansız bir neticeye götürmektedir. Zira her kıyas için muhakkak dayanağı bir esas (asıl) bulunmaktadır. Eğer bütün hükümler kıyas ile ispat olunabilseydi kıyasın dayandığı aslın hükmü de kıyasla sabit olması gerekirdi. Ve bu silsile sonsuza kadar gideri ki, o zaman herhangi bir kıyasın varlığı imkansız olurdu. Zira kıyas sonsuza kadar devam eden bir asla dayamak zorunda kalırdı.

b) Hükümlerden bir kısmı manası anlaşılmayan konuları ispat eder. Mesela evli olmayan zaninin yüz sopa ile evli olanların seksen sopayla tahdit edilmesi gibi. Bu konuda kıyas mümkün değildir. Zira kıyas ferin sebebinin aslın sebebine dayandırılması esasına istinad eder. Sebebi olmayan bir şeyin kıyas ile ispatı da imkansız olur119.

(119) El-İhkam Fi Usul’il-Ahkam, Ahmedi. C: 4, S: 84 ve devamı.