131- İCMA’IN HUKUKİ DAYANAĞI:

 

İcma’ın dayandığı temel Kur’an ve sünnettir. Çünkü  icma’indi hükümlere dayanmaz, şeriatın umumi prensiplerine ve temel ruhuna istinad eder. Ayrıca icma’ yapılan konuda Kur’an  veya sünnette sarih bir hüküm bulunmaması da gerekir. Belirli bir hüküm üzerinde müçtehitlerin ittifakı bu hükmün şeriatın umumi prensiplerine ve teşri ruhuna uygun olması için kesin bir delildir. Zira değişik memleketlerden, ortamlardan ve görüşlerden içtihat sahibi bilginlerin bir hüküm üzerine birleşmeleri onları birleştiren noktanın hak olduğunun delilidir.

Kur’anı Kerim ve Hadisi şerif icma’ı; uyulması gerekli bir hüküm olarak değerlendirmeyi öngörümştür. İcma’a uyma zorunluğu ve icma’ı hukuki bir kaynak kabul etme zaruret Kur’an ve sünnete isnad eder.

1- Kur’an: Kur’anı kerimde yüce Allah buyuruyor ki:

“Ey iman etmiş olanlar, Resulüne ve sizden olan ululemre itaat edin.” (Nisa: 4/59)

İslam hukukçularına burada sözü edilen ululemrin yöneticiler ve bilginler olduğu hususu ittifakla kabul edilmiştir. Yöneticiler ve bilginler herbiri kendi konusunda ululemir sayılır. Binaenaleyh bir hüküm üzerinde ittifak edip icma’ ederlerse ona ittiba etmek vacib olur. Çünkü onlara itaat Kur’an ile belirtilmiştir. Keza, Yüce Allah bir başka ayeti kerimde şöyle buyurur:

“Hallbuki onu Resule ve kendilerinden olan ululemir olanlara gösterselerdi onlardan hüküm çıkarmaya kadir olanlar onu bilirdi.” (Nisa: 4/83)

Bu ayeti kerimdeki ululemrden maksat bilginlerdir.

2- Sünnet: Sünnete göre cemaatın görüşü hatadan uzak, saf ve doğru olarak kabul edilmiş ve üzerinde icma yapılmış olan görüş Allah katında güzel olarak değerlendirilmiştir. Nitekim Allahın Resulü buyurur ki: “Benim  ümmetim hata üzerinde birleşmez114.” Bir başka hadisi şerifinde ise şöyle buyurmaktadır: “Allah ümmetimi sapıklık üzerinde birleştirmez115

Bir diğer hadisi şerifde buyurur ki: “Müslümanların güzel olarak gördükleri şey, Allah katında da güzeldir116

(114) Buhari, Müslim.

(115) Buhari, Müslim,

(116) Buhari Müslim.