�rade-i K�lliyenin Yaln�z Ve Yaln�z Allah'a Ait Oldu�u Kur'an-� Kerim'de Allah'a Ait Oldu�u Kur'an-I Kerimde Beyan Olmu�tur. Bunun Yan� S�ra, C�z'i �radenin �nsana Verildi�i Malumdur. Hal B�yle Olunca, G�nah ��leyen Bir Ki�i Kendi �radesine Uyarak M� G�nah ��ler, Yoksa Cenab-� Hakk'�n �r�de-i K�lliyesi Mi G�nah ��letir?

Meselenin k�saca if�desi �udur: �nsan�n elinde ir�de vard�r. Biz buna ister c�z'� ir�de, ister me�iet-i be�eriye, isterse insan�n kesb (kazanma) g�c� diyelim. Cenab-� Hakk'�n yaratmas�na da, k�ll� ir�de, halk etme kuvveti yani kudret, ir�de ve tekvinin tasarrufu diyelim. (Bunlar Allah'�n s�fatlar�d�r). Mesele, Cenab-� Hakk'a ait y�n� ile ele al�nd���nda, �deta, Cenab-� Hak zorluyor da, olacak �eyler �yle oluyor, �eklinde anla��l�r ve bu suretle de, i�in i�ine cebir giriyor. Mesele, insana ait y�n�yle ele al�nd��� zaman ise,insan kendi i�lerini kendi yap�yor, �eklinde anla��l�yor ki, o zaman da i�in i�ine "herkes kendi fiilinin h�l�k�" d���ncesinden ib�ret olan mu'tezil� d���nce giriyor.

K�inatta olup biten her �eyi Allah yarat�r. Bu soruda "k�ll� irade" diye ge�en �ey de i�te budur. Hatta, "Vall�h� halakak�m vem� ta'mel�n: Sizi de, i�inizi de, Allah yaratt�.. " Yani sizin de, sizden s�d�r olan ef'�lin de H�l�k� yaln�z Allah't�r.

Mesel�: Siz bir taksi-yapsan�z, bir ev in�� etseniz, bu i�leri yaratan Allah't�r. Siz ve ef'�liniz Allah'a aitsiniz. Ama ortaya gelen b�t�n bu i�lerde, size ait bir husus da vard�r ki, o da kesb ve m�b��erettir. Bu ise �d� bir �art ve basit bir sebeptir. T�pk� d�nyalar� ayd�nlatacak dev bir elektrik �ebekesinin d��mesine dokunmak gibi... Bu durumda "Sizin hi�bir �eyiniz, hi�bir m�d�haleniz yok" denemeyece�i gibi, i�in tamamen size ait oldu�u da s�ylenemez. �� tamamiyle Allah'a aittir. Fakat, Allah size ait bu i�leri yarat�rken, sizin c�z� m�d�halenizi de �di �art olarak kabul buyurmu� ve yapaca�� �eyleri onun �zerine bina etmi�tir.

Mesel�: �u c�minin i�indeki elektrik mekanizmas�n�, Allah kurmu�; i�ler ve �al���r h�le getirmi�tir. Yeniden bunu tenvir etme i�i, ameliyesi de Allah'a aittir. Elektron ak�mlar�ndan bir ���k meydana getirme, c�miyi tenvir etme birer fiildir. Ve bunlar da "Nur'un-Nur, M�nevvir'un-nur, Musavvir'un-Nur" olan Hz. Allah'a (cc) aittir. Ama bu c�minin ayd�nlanmas� mevzuunda, sizin de bir m�b��eretiniz vard�r; o da Allah'�n kurdu�u bu mekanizmada, Allah'�n ayarlad��� d��meye sadece dokunman�zd�r. Sizin ir�de ve takat�n�z�n �ok fevkinde, o mekanizman�n, tenvir vazifesi yapmas� ise tamamen Allah'a aittir.

Bir n�m�ne daha arz edelim: Mesel�; haz�rlan�p, i�ler, �al���r, y�r�r h�le getirilmi� bir makina d���nelim ki; sadece �al��t�rmak i�in onun d��mesine dokunma vazifesi, size verilmi�. O makinay� harekete getirmek ise, onu kuran ve in�� eden Z�t'a mahsustur. Binaenaleyh, be�ere ait bu k���k m�b��erete, "kesb" veya "C�z l ir�de" diyoruz. Allah'a ait olana ise "halk etme, yaratma" diyoruz. Ve b�ylece bir ir�de ink�s�m� kar��m�za ��k�yor:

A) K�ll� ir�de,

B) C�z'� �r�de.

�r�de dedi�imiz ki; murad etme, dileme demektir, bu tamamen Allah'a aittir. "Vem� te���ne ill� en ye�� Allah = Allah'�n diledi�inden ba�kas�n� dileyemezsiniz. Bu husus, yanl�� anla��lmas�n. Biz b�yle d���n�rken, kulun da "bir parmak dokundurma denecek kadar ir�desi vard�r" diyerek, tamamen cebr� bir determinizmden uzakla�m�� bulunuyoruz. ��i meydana getiren Allah't�r, derken de. m�tezile mezhepi ve rasyonalistler gibi d���nmedi�imizi g�steriyoruz. Bu suretle de ne Ul�hiyetinde, ne de Rub�biyetinde Allah'a e� ve ortak ko�mam�� oluyoruz. Allah (cc) nas�l ki, Z�t�nda birdir; icr�at�nda da birdir.. i�ini ba�kas�na yapt�rtmaz. Allah (cc) her �eyi kendisi yaratm��t�r. Fakat, teklif, imtihan gibi bir tak�m s�rlar ve hikmetler i�in, be�erin m�b��eretini de �art-� �d� olarak kabul buyurmu�tur.

Meseleyi daha fazla tenvir i�in, bir b�y�k z�t�n bu mevz�da �rad etti�i bir mis�li sunmak istiyorum. Diyor ki: "Sen bir �ocu�un iste�iyle, onu kuca��na alsan; sonra sana dese ki; beni falan yere g�t�r; sen de onu oraya g�t�rsen; o da orada ���y�p hastalansa.. sana: "Beni niye buraya getirdin" diye itirazda bulunabilir mi? tabii ki bulunamaz. ��nk�; kendisi istedi. �stelik ona: "Sen istedin" diyerek iki de tokat vurursun. �imdi bu hususta �ocu�un iradesi ink�r edilebilir mi? Elbette edilemez. Zira; o talep etti ve istedi. Ama onu oraya g�t�ren sensin... Hastalanmay� da, �ocuk kendisi yapmad�. Belki ondan sadece bir talep s�d�r oldu. Bin�enaleyh, burada hastal��� verenle oraya g�t�ren ve bu i�i talep eden birbirinden ayr�lm�� olur. Biz kadere ve insan�n ir�desine bu m�n� ve bu anlay��la bakar�z. "

��in do�rusunu her �eyi takdir eden bilir.